سلطان محمد مطربي سمرقندي
54
تذكرة الشعراء ( فارسي )
كه هريك از آنها را جداگانه معرفى خواهيم كرد . نسخهء زيباى جهانگير ، شرححال و نمونهء اشعار 292 شاعر را دربر دارد و به شعراى فرارود ( ماوراء النهر ) و بدخشان محدود نمىشود ، بلكه آن تعداد از شعراى ايران و هند را كه ديوانشان در ماوراء النهر ، شهرت داشتند نيز ، فرامىگيرد و حتى شمارى از شاعرانى كه مطربى ، در تذكرة الشعراى خود آورده در اين تذكره نيز آمده است . « 1 » هرمان اته در فهرست كتابخانهء اينديا افيس زير رقم 3023 ، در توصيف نسخهء زيباى جهانگير ، آن را بهعنوان تاريخ جهانگيرى معرفى كرده و از تاريخ تأليف ، محل استنساخ ، نوع خط ، حجم كتاب ، توصيفى از كتاب را ارائه كرده است كه قطعا اشتباه است ، زيرا نام و موضوع اثر مطربى را كه باهم مىسنجيم ، موضوعات و مطالب كتاب ، با نام آن سازگارى ندارد ، بلكه اين كتاب تذكرة الشعراء است . از نامى كه هرمان اته ، به اين كتاب داده ، ممكن است چنين تصور شود كه اثر مذكور ، تاريخ سلطنت جهانگير يا اثرى دربارهء وقايع تاريخى فرمانروايى اين پادشاه و امثال آن است . « 2 » پس از وى خاورشناس معروف انگليسى ، آ . استورى در سال 1953 ميلادى فهرست نسخههاى فارسى را در لندن منتشر كرد ، در اين فهرست ، زير رقم 1118 به توصيف تاريخ جهانگيرى پرداخت و او نيز ، به پيروى از هرمان اته ، فقط به گفتههاى وى قناعت كرد . « 3 » پس از اين دو تن ، چند فهرستنويس و تذكرهنگار ، دربارهء اين اثر اظهار نظر كردهاند ، اما آنان نيز ، فقط به تكرار گفتههاى هرمان اته و استورى پرداختهاند ، بدون اينكه توجه كنند نام تاريخ جهانگيرى بر موضوعات اثر مطربى ، تطبيق نمىكند . دكتر سيد على رضا تقوى در كتاب تذكرهنويسى در هند و پاكستان خود كه در سال 1964 ميلادى ، در تهران منتشر ساخت از اين اثر به نام : تاريخ جهانگيرى مطربى ياد كرده و اشتباه ديگرى نيز مرتكب شده و آن اينكه نوشته است : « در خاتمه ، مؤلف ذكر بعضى از شعرايى را كه قبلا
--> ( 1 ) . راهنماى كتاب « نسخهء زيباى جهانگير » عبد الغنى ميرزايف ، جلد هفدهم ، ص 523 . ( 2 ) . اينديا افيس ، 2 / 10 - 11 ( ش 3023 ) . ( 3 ) . استورى ، 1 / 814 ( ش 1118 ) .